Klussen met de buren: Pieterke's nieuwe tuin

donderdag, 19 juni 2014
gezamenlijk project bewoners, vrijwilligers en Stichting WonenPlus praktijkvoorbeeld van inclusie


Eijsden. Kleine historische dorpskern in het uiterste puntje van Zuid-Limburg. Bossen, boomgaarden. Een voet- en fietsveer zet wandelaars en fietsers ‘s zomers over naar het Belgische Lanaye. Plaatsje met een rijk verenigingsleven, twee harmonieën. Hier vind je nog tradities en folklore. Jaarlijks viert men er het Bronkfeest met een religieuze processie en dansen gekostumeerde groepen er de Cramignon.

Eens woonde hier Pieter. Hij had er zijn slagerij. Iedereen in het dorp kende hem. Als iemand het in Eijsden had over de kinderen - en later kleinkinderen van Pieter, dan had hij het over ‘die van Pieterke‘. Zo werd de naam Pieterke een begrip binnen de gemeenschap. Zeg je ‘van Pieterke‘ dan zeg je eigenlijk gewoon ‘van Eijsden‘.
De huidige 10 bewoners van de voormalige slagerij, inmiddels een kleinschalige woonlocatie van zorgaanbieder Stichting WonenPlus, zijn allemaal mensen met een verstandelijke beperking. De woonlocatie heet Pieterke. Hebben de dorpsbewoners het nu over ‘die van Pieterke‘ dan hebben ze het over de huidige 10 bewoners. Zij zijn nu ‘die van Pieterke‘ en daarmee eveneens gewoon ‘van Eijsden‘.


De instandhouding van de aanduiding ‘van Pieterke‘ voor haar huidige bewoners is een bijzondere, bijna liefkozende gewoonte van de dorpsbewoners. Ze geeft aan dat deze mensen - ruim 7 jaar na hun aankomst in Eijsden, nagenoeg volledig zijn opgenomen in het dorpsleven. Ze nemen optimaal deel aan de gemeenschap. De integratie van de bewoners in hun buurt en dorp is zo een praktijkvoorbeeld van een samenleving die inclusie stimuleert. Een samenleving waarin iedereen welkom is en iedereen een bijdrage kan leveren. Dit is voor een groot deel te danken aan de gezamenlijke inspanningen van Stichting WonenPlus en Stichting Vrienden van Pieterke.

Stichting WonenPlus is een zorgaanbieder in Sittard en actief in de provincie Limburg. Zij ondersteunt mensen met beperkingen bij wonen en leven en stemt dit af op hun individuele wensen en mogelijkheden. WonenPlus doet dit vanuit de visie dat iedereen het recht heeft om volledig deel te nemen aan de maatschappij. Haar ondersteuning richt zich daarom op ultieme deelname aan de leefgemeenschap.
In de visie van WonenPlus maken mensen met beperkingen hun eigen keuzes. Ze wonen in een wijk, hebben een betekenisvolle dagbesteding en kunnen net als alle burgers gebruik maken van voorzieningen die in de maatschappij aanwezig zijn. Ze leiden een zo gewoon mogelijk leven, en voeren hier zoveel mogelijk zelf de regie over.
Stichting Vrienden van Pieterke is een lokaal, Eijsdens netwerk van plaatselijke sleutelfiguren. De stichting zet zich sinds 2007 in om integratie (en inclusie) van de bewoners in het dorp te bevorderen en ondersteunen. Ervaringen uit de praktijk van WonenPlus, de Vrienden en die van mensen met een beperking hebben sindsdien samen vorm gegeven aan een methode van buurtgericht werken aan inclusie: methode Pieterke1.

Zaterdag, 24 mei 2014. Vandaag is het feest in Pieterke. En daarmee vanzelfsprekend ook in Eijsden zelf. Samen met vrijwilligers (Vrienden), buurtgenoten, begeleiders, lokale bedrijven en sponsoren hebben de bewoners van Pieterke hun tuin opgeknapt. Vandaag wordt ze - na ruim een jaar werk officieel in gebruik genomen. In de tuin hangen grote foto‘s en tekeningen van de bewoners. Een keermuur is prachtig beschilderd en op een aantal plekken staan vrolijk gekleurde houten vogelhuisjes. Alles is door en met de bewoners gemaakt in het kunstatelier van Vriend Stan. Het project trok vorig jaar zelfs de aandacht van de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij (KNHM). Dit landelijke netwerk voor verbetering van buurt, wijk en dorp kende er al in januari het predikaat 'Kern met Pit' aan toe voor het verbeteren van de buurt en leefomgeving.


Zeg je ‘van Pieterke‘ dan
zeg je eigenlijk ‘van Eijsden



Keurig in pak staat bewoner Harry te ijsberen bij de ingang naar de tuin. Met regelmaat tuurt hij links en rechts de straat af, in afwachting van nieuwe gasten. Harry neemt zijn taak serieus en wil er eigenlijk niet van worden afgeleid. Iedere gast moet begroet worden. Hartelijk verwelkomd. Misschien dat hij daarom eerst weinig op heeft met iemand die hem allerlei vragen komt stellen over zijn aandeel in het totstandkomen van de tuin. Na wat geklets over ditjes en datjes lijkt het ijs gebroken. Harry blijkt tevreden met het eindresultaat. ‘De bomen die hier stonden maakten veel rotzooi. Daarom hebben we gevraagd of we iets aan de tuin konden gaan doen. Met de vrijwilligers. Dat was goed. We konden zeggen wat we wilden en hebben daar toen een tekening van gemaakt.‘ Met een weidse, trotse armbeweging naar de tuin: ‘En dit is het dus geworden!‘



WonenPlus verpleegkundige en groepsbegeleidster bij Pieterke Renate, projectcoördinator vrijwilligers:
‘Ik ken de Vrienden al vanaf 2009. Sinds die tijd hebben ze al een heleboel activiteiten georganiseerd. Allemaal voor en samen met de bewoners. Samen een weekend op reis. Maar ook elke zaterdagochtend schilderen en op donderdagavond samen koken. Het idee voor het tuinproject ontstond tijdens een gezamenlijke barbecue. Het viel de vrijwilligers op dat de tuin er maar triest bijlag. Er kwam veel rotzooi van de bomen en struiken, ze was moeilijk te onderhouden. Een doorn in het oog. En dat terwijl de tuin toch erg belangrijk is voor de bewoners. In de relatieve drukte van de dorpskern zoeken ze juist daar vaak hun rust op. We waren het erover eens: hier moeten we iets mee! Ik heb aangegeven dat het me wel wat leek om tijdens de klus aanspreekpunt te zijn voor alle betrokkenen. En iets met een tuin doen, dat sprak me ook wel aan. Ik heb ooit bij een boomkwekerij gewerkt dus die groene vingers heb ik wel. Nee, ik heb met heel veel plezier meegewerkt aan dit project!

Tja, hoe zijn we er toen mee begonnen? We zijn eerst gaan praten met de bewoners: welke wensen liggen er? En wat is in deze situatie handig en haalbaar? Je kunt als bewoner bijvoorbeeld best een jacuzzi willen maar zo‘n tuin moet ook veilig zijn. Eenmaal helder heeft tuinarchitect Jan rekening houdend met alle wensen een tuinplan gemaakt. Dat plan hebben we toen met zijn allen bekeken. Er kwam een werkgroep en een begroting. En daarna zijn we er lokale sponsoren bij gaan zoeken.

Met de opgeknapte tuin hebben de bewoners nu eigenlijk het beste van twee werelden: door de ligging van Pieterke hebben ze de bedrijvigheid van het dorp en door de beslotenheid van de tuin hebben ze toegang tot rust.



Wat ik versta onder integratie en inclusie? Er viel me tijdens dit project op dat er stilaan meer wederkerigheid ontstond tussen bewoners en vrijwilligers. Tijdens eerdere activiteiten was dit nog anders. Dat heeft eerst moeten groeien. Nu - met de aanleg van de tuin - zag je bewoners uit zichzelf koffiezetten voor vrijwilligers, vlaai uitdelen. Als een vrijwilliger ziek was, kwamen bewoners zelf met het idee om op bezoek te gaan. Men hielp elkaar en dat gebeurde voor een gemeenschappelijk doel. Dit is voor mij een voorbeeld van integratie, van inclusie.


‘Met de opgeknapte tuin
hebben de bewoners nu
het beste van twee werelden‘



Tuinproject Pieterke is wat mij betreft zeker weer een nieuwe parel voor aan die prachtige ketting van praktijkervaringen in werken aan integratie2. Een hele grote parel zelfs. En dan heb ik het niet eens zozeer over het resultaat dat natuurlijk schitterend is. Het gaat vooral over hoe we dit met zijn allen hebben bereikt. Zo‘n tuin kun je natuurlijk ook best door een bedrijf laten aanleggen. Maar voor Pieterke hebben we het anders gedaan. Heel veel vrijwilligers, buurtgenoten, bedrijven en sponsoren hebben hier samen met de bewoners tijd en middelen in gestoken. Samen!

Een project als dat van de tuin laat weer eens zien hoe belangrijk vrijwilligers zijn in het dagelijks leven van onze cliënten. Hun inzet geeft hun leven zoveel extra‘s. Ze geven er glans aan. Ze ondersteunen ons als begeleiders. Vrijwilligers zijn echt onmisbaar. Daarom moeten we ze koesteren. Zeker nu. Met de overheveling van extramurale woonbegeleiding van de AWBZ naar de WMO kijkt men voor ondersteuning van deze cliënten immers steeds meer naar de samenleving zelf. Dat geldt voor groepsbegeleiding maar ook voor individuele begeleiding. Om dat straks als gemeenschap te kunnen regelen moeten we nu creatief worden. En daarbij hebben we elke vrijwilliger hard nodig.


‘Er viel me op dat er stilaan
meer wederkerigheid ontstond
tussen bewoners en vrijwilligers‘



Arthur Jansen, kwartiermaker methode Pieterke en Vriend:
‘De tuin van Pieterke is in een hele reeks eerdere initiatieven toch ook voor mij weer een mijlpaal. Als je ziet hoe gemotiveerd iedereen hier zijn of haar eigen unieke kwaliteiten en vaardigheden heeft ingezet. Allemaal voor hetzelfde doel. Dat is toch gewoon leuk!
Ikzelf ben erg gedreven, ja. Ik wil uit mensen halen wat erin zit. Ik wil hier een homogene gemeenschap zijn. Elkaar steunen, samen genieten. Een aantal bewoners komt regelmatig bij mij thuis. Dan eten we samen of een van de bewoners speelt gitaar. Aan dat allereerste initiatief van toen heb ik een paar echte vrienden overgehouden.
En natuurlijk, wij doen hier vandaag wel allemaal gezellige dingen met elkaar. Maar daaronder ligt toch dat ene, hogere gedachtegoed: samen zijn we dit dorp.
Oprechte interesse en respect voor mensen kun je niet spelen. Als je dat niet hebt val je na verloop van tijd gewoon door de mand. Mensen die dit niet echt voelen gaan dus maar andere dingen doen. Er blijven er nog genoeg over die van goede wil zijn.



Wat er nodig is voor inclusie? Je hebt iemand nodig die aanwakkert. Iemand moet opstaan. Inclusie is niet vanzelfsprekend maar moet het eigenlijk wel zijn. Het werkt alleen als mensen van binnen de overtuiging hebben dat het moet. Dat je als burger de plicht hebt om mensen te helpen integreren in je gemeenschap. Ik ben er hier in Eijsden zelf mee begonnen. Heb toen de bewoners hier pas kwamen wonen met WonenPlus gebeld. Ik wilde helpen de bewoners bij het dorp te betrekken.
Ik ben gewoon aan de slag gegaan. Ik kom niet uit Eijsden, maar ik kende er wat centrale, lokale figuren uit de politiek, sport, muziek. Mensen met een maatschappelijke positie. En met gemeenschapszin. Een combinatie van talenten. Ik heb er 20 gebeld. Gevraagd of ze mee wilden denken. Niemand zei nee. Zo is het begonnen.


‘Daaronder ligt dat hogere
gedachtegoed:
samen zijn we dit dorp‘



Wat anderen van mij kunnen leren? Daar ben ik eigenlijk te bescheiden voor. Maar wat ik wel kan meegeven is dit: je moet niet wegkijken maar gewoon doen. Mensen hebben zo vaak hun oordeel klaar over anderen. En eenmaal gevormd veranderen ze dat ook niet meer. Maar in plaats van de punt die achter dat oordeel staat hoort nog een komma. En wat achter die komma staat zie je pas als je je de tijd neemt om iemand te leren kennen. Leer iemand gewoon kennen. Dan bedenk je je nog eens.‘



De tuin, zonovergoten, is inmiddels volgestroomd met mensen. Harry heeft zijn jasje uitgedaan en zijn hemdsmouwen opgestroopt. Hij heeft zijn post bij de ingang verlaten en zich bij de gasten gevoegd. Aan een volle statafel staat hij druk te vertellen en te gebaren. Bewoner Joop is actief met handen schudden en zijn verhaal doen. Tussendoor neemt hij de lokale pers op sleeptouw voor een rondleiding langs alle bezienswaardigheden. Buren, dorpsgenoten, Vrienden, sponsoren en bewoners. Met elkaar maakten ze deze tuin. En nu is het genieten. Samen.


1Stichting WonenPlus (2011). Meetellen en Meedoen, methode Pieterke.
2In het boekje Meetellen en Meedoen, methode Pieterke (Stichting WonenPlus, 2011) zijn ervaringen van mensen met een beperking (onder andere bewoners van Pieterke), buurtbewoners en medewerkers van Stichting WonenPlus opgetekend als parels die samen een prachtige ketting vormen. De praktijkervaringen hebben vorm gegeven aan een methode (methode Pieterke) van buurtgericht werken die gericht is op het bereiken van integratie en inclusie.
Nieuwsoverzicht